WhatsApp

અમદાવાદમાં સ્તન કેન્સર સર્જરી – ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્મા

સ્તનમાં ગાંઠ, biopsy માં cancer, કે સર્જરીની સલાહ — Apollo Hospital, Bhat માં તપાસ અને ઓપરેશન.

ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્મા, કન્સલ્ટન્ટ સર્જિકલ ઓન્કોલોજિસ્ટ, એપોલો હોસ્પિટલ્સ અમદાવાદ
સ્તન કેન્સરની સર્જરીમાં બે કામ થાય છે: ગાંઠ કાઢવી, અને બગલની લસિકા ગાંઠો (lymph nodes) તપાસવી. ઘણી સ્ત્રીઓમાં સ્તન બચાવી શકાય છે — તેને breast conservation surgery કહે છે. કેટલીક સ્ત્રીઓમાં આખું સ્તન કાઢવું (mastectomy) વધુ સલામત રહે છે. બંને રીત માન્ય સારવાર છે. કઈ રીત તમારા માટે છે, તે ગાંઠનું કદ, તેની જગ્યા, biopsy રિપોર્ટ અને તમારી પોતાની પસંદગી પરથી નક્કી થાય છે — અને આ નિર્ણય ઓપરેશન પહેલાં તમારી સાથે બેસીને લેવાય છે. ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્મા, Consultant Surgical Oncologist, આ બધાં ઓપરેશન Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગરમાં જાતે કરે છે.
ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્મા, સ્તન કેન્સર સર્જન, Apollo Hospital, Bhat

Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre. સ્તન કેન્સરની સારવારમાં surgeon એકલા નિર્ણય નથી લેતા. Biopsy, scan અને stage જોઈને medical oncologist, radiation oncologist, radiologist અને pathologist સાથે મળીને સારવારનો ક્રમ નક્કી થાય છે — દરેક કેસ tumour board માં ચર્ચાય છે.

ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્મા
MS, FMAS, DrNB (Surgical Oncology)
Consultant Surgical Oncologist, Apollo Bhat

સર્જનને ક્યારે બતાવવું

સ્તનમાં કે બગલમાં નવી ગાંઠ લાગે, નિપલ કે ચામડીમાં ફેરફાર દેખાય, mammogram કે sonography રિપોર્ટમાં surgeon નો અભિપ્રાય લેવાનું લખ્યું હોય, કે biopsy માં cancer આવ્યું હોય — ત્યારે surgical oncologist ને બતાવવું જોઈએ. દરેક ગાંઠ cancer નથી હોતી, પણ દરેક ગાંઠનો જવાબ મળવો જોઈએ.
  • સ્તનમાં કે બગલમાં ગાંઠ, ભલે તેમાં દુખાવો ન હોય
  • નિપલમાંથી લોહી કે પાણી જેવું પ્રવાહી નીકળવું, અથવા નિપલ અંદરની તરફ ખેંચાઈ જવી
  • સ્તનની ચામડી પર ખાડા, લાલાશ, કે ચામડી નારંગીની છાલ જેવી દેખાવી
  • એક સ્તનનો આકાર કે કદ પહેલાં કરતાં બદલાઈ જવો
  • Mammogram કે sonography ના રિપોર્ટમાં biopsy ની કે surgeon ને બતાવવાની સલાહ આપી હોય
  • બીજે ક્યાંક ઓપરેશનની સલાહ મળી હોય અને second opinion જોઈતો હોય

ઘણી સ્ત્રીઓ ગાંઠ લાગ્યા પછી મહિનાઓ સુધી કોઈને કહેતી નથી — ઘરનાં કામ, બાળકોની ચિંતા, કે “ઓપરેશનનું નામ સાંભળીને” ડર. એક વાત સ્પષ્ટ જાણી લો — પહેલી મુલાકાતમાં ઓપરેશન નક્કી નથી થતું. પહેલી મુલાકાતનું કામ ફક્ત એટલું છે કે આ ગાંઠ શું છે, તેનો જવાબ મળે. ઘણી ગાંઠો તપાસ પછી cancer નથી નીકળતી, અને જે નીકળે છે, તેમાં વહેલું પકડાય તો સારવારના વિકલ્પો વધારે રહે છે.

વધુ માહિતી: Breast lump: when it needs checking અને Breast cancer symptoms and early signs (અંગ્રેજીમાં).

નિદાન પહેલાં, ઓપરેશન પછી

ઓપરેશનનો plan ફક્ત scan પરથી નથી બનતો. પહેલાં હાથથી તપાસ, પછી mammogram અને sonography, અને પછી સોયથી biopsy — આ ત્રણે મળીને નિદાન પાકું થાય છે. Biopsy માં cancer હોય તો તેનો પ્રકાર અને receptor status (ER, PR, HER2) પણ જોવાય છે, કારણ કે આગળની સારવારનો ક્રમ તેના પર આધાર રાખે છે.

Biopsy એટલે સ્તનની ગાંઠમાંથી સોય વડે નાનો ટુકડો લઈને pathologist પાસે તપાસ કરાવવી. એ સામાન્ય રીતે OPD માં, local anaesthesia માં થાય છે; દાખલ થવાની જરૂર પડતી નથી. ઘણા પરિવારોને ડર હોય છે કે સોય લગાડવાથી cancer ફેલાઈ જશે — biopsy નિદાનનો સ્વીકૃત અને જરૂરી ભાગ છે, અને તેના વગર સાચો plan બની શકતો નથી.

Cancer પાકું થાય પછી stage જોવાય છે: ગાંઠ કેટલી મોટી છે, બગલની ગાંઠો સુધી પહોંચ્યું છે કે નહીં, અને શરીરમાં બીજે ક્યાંય ગયું છે કે નહીં. તે માટે જરૂર મુજબ CT scan, bone scan કે PET-CT કરવામાં આવે છે. દરેક દર્દીને બધા scan ની જરૂર નથી હોતી — કયો scan જોઈએ, તે stage પરથી નક્કી થાય છે.

વધુ માહિતી: Breast cancer diagnosis: mammogram, ultrasound and biopsy (અંગ્રેજીમાં).

સ્તન કેન્સરની મુખ્ય સર્જરીઓ

સ્તન કેન્સરની લગભગ બધી સર્જરી ચાર ઓપરેશનમાં આવી જાય છે: lumpectomy (સ્તન બચાવીને ગાંઠ કાઢવી), mastectomy (આખું સ્તન કાઢવું), sentinel node biopsy અને axillary clearance (બગલની ગાંઠોની સર્જરી). મોટાભાગની સ્ત્રીઓને એક સ્તનનું ઓપરેશન અને એક બગલનું ઓપરેશન — બંને એક જ વખતમાં — થાય છે.

આખું ટેબલ જોવા બાજુમાં સરકાવો.

ઓપરેશનશું કાઢવામાં આવે છેકોના માટે
Breast conservation surgery (lumpectomy)ગાંઠ અને તેની આસપાસની સામાન્ય પેશીનો થોડો ભાગ. બાકીનું સ્તન રહે છે.ગાંઠ સ્તનના કદની સરખામણીમાં નાની હોય, એક જ ગાંઠ હોય, અને પછી radiotherapy આપી શકાય
Simple mastectomyઆખું સ્તન. છાતીના સ્નાયુ અને બગલની ગાંઠો રહે છે.સ્તન બચાવવું યોગ્ય ન હોય, અથવા સ્ત્રી પોતે ન ઇચ્છે
Modified radical mastectomyઆખું સ્તન અને બગલની લસિકા ગાંઠો.ગાંઠ મોટી હોય અને બગલની ગાંઠોમાં રોગ હોય
Sentinel lymph node biopsyબગલની પહેલી એક-બે ગાંઠો, જેમાં સ્તનનું પ્રવાહી સૌથી પહેલાં પહોંચે છે.બગલની ગાંઠો scan અને તપાસમાં સામાન્ય લાગે ત્યારે
Axillary lymph node dissectionબગલની લસિકા ગાંઠોનો આખો સમૂહ.બગલની ગાંઠોમાં રોગ પાકો હોય ત્યારે
Oncoplastic surgery અને reconstructionવધારાનું કશું નહીં. બાકી પેશીને નવો આકાર અપાય છે, અથવા નવું સ્તન બનાવાય છે.સ્તન બચાવતી વખતે ખાડો પડે એમ હોય, અથવા mastectomy પછી નવો આકાર જોઈએ

ઓપરેશન general anaesthesia માં થાય છે. Mastectomy અને બગલની ગાંઠો કાઢ્યા પછી ઘણી વખત એક નાની નળી (drain) થોડા દિવસ રાખવામાં આવે છે, જેથી અંદર પ્રવાહી ન ભરાય. ઓપરેશનમાં કાઢેલો ભાગ pathologist પાસે જાય છે, અને તેનો રિપોર્ટ — histopathology — આગળની સારવાર નક્કી કરે છે.

દરેક ઓપરેશનની વિગત અંગ્રેજીમાં: Breast conservation surgery, Mastectomy, Sentinel node biopsy and axillary surgery.

સ્તન બચાવવું કે કાઢવું?

મોટાભાગની સ્ત્રીઓ આ જ પ્રશ્ન લઈને આવે છે. જવાબ ત્રણ વાત પર આધાર રાખે છે: સ્તનના કદની સરખામણીમાં ગાંઠ કેટલી મોટી છે, ગાંઠ એક છે કે વધારે, અને ઓપરેશન પછી radiotherapy આપી શકાય કે નહીં. ચોથી વાત પણ એટલી જ મહત્વની છે — તમારી પોતાની ઇચ્છા.

સ્તન બચાવતી સર્જરી પછી radiotherapy લગભગ હંમેશાં આપવામાં આવે છે; તે આ સારવારનો જ ભાગ છે, વધારાની વસ્તુ નથી. એટલે જે સ્ત્રી radiotherapy માટે રોજ hospital આવી શકે એમ ન હોય, અથવા જેમને અગાઉ એ જ બાજુ radiotherapy મળી હોય, તેમના માટે mastectomy વધુ વ્યવહારુ રસ્તો બને છે.

ગાંઠ મોટી હોય, સ્તનમાં અનેક જગ્યાએ ફેલાયેલી હોય, અથવા સ્ત્રી પોતે આખું સ્તન કઢાવવા ઇચ્છે — ત્યારે mastectomy યોગ્ય છે. એ પણ એક પસંદગી છે, નિષ્ફળતા નથી. અને mastectomy પછી પણ, ઇચ્છા હોય તો નવું સ્તન બનાવવાનો (reconstruction) વિકલ્પ ઓપરેશન પહેલાં ચર્ચાય છે.

ઘરમાં ઘણી વખત પતિ, સાસુ કે દીકરા-દીકરી આ નિર્ણયમાં સાથે હોય છે. આ નિર્ણય ઉતાવળે લેવાનો નથી. બંને રસ્તાના ફાયદા-ગેરફાયદા, ઓપરેશન પછીનો દેખાવ, અને આગળની સારવાર — આ બધું પરિવારની હાજરીમાં સમજાવવામાં આવે છે, પછી જ તારીખ નક્કી થાય છે.

બગલની ગાંઠો શા માટે તપાસાય છે

સ્તન કેન્સર સામાન્ય રીતે સૌથી પહેલાં બગલની લસિકા ગાંઠો સુધી પહોંચે છે. એ ગાંઠોમાં રોગ છે કે નહીં, તેના પરથી આગળની સારવાર બદલાય છે — એટલે દરેક સ્તન કેન્સરના ઓપરેશનમાં તેની તપાસ થાય છે.

જો scan અને હાથની તપાસમાં બગલની ગાંઠો સામાન્ય લાગે, તો sentinel node biopsy થાય છે. ઓપરેશન વખતે એક dye અથવા tracer વડે જોવાય છે કે સ્તનનું પ્રવાહી પહેલાં કઈ ગાંઠમાં જાય છે; ફક્ત એ એક-બે ગાંઠો કાઢીને તપાસાય છે. એ સાફ આવે તો બાકીની ગાંઠો જ્યાં છે ત્યાં રહેવા દેવાય છે.

આ નાની વાત નથી. બગલની બધી ગાંઠો કાઢવાથી હાથમાં સોજો (lymphoedema) આવવાનું જોખમ વધે છે, અને એ સોજો લાંબો ટકી શકે છે. એટલે ગાંઠો ત્યારે જ કાઢવામાં આવે છે જ્યારે ખરેખર જરૂર હોય, routine તરીકે નહીં.

પહેલાં ઓપરેશન કે પહેલાં chemotherapy?

બધાં સ્તન કેન્સરમાં ઓપરેશન પહેલું નથી આવતું. નાની ગાંઠ અને બગલની ગાંઠો સાફ હોય તો ઘણી વખત પહેલાં ઓપરેશન થાય છે. ગાંઠ મોટી હોય કે બગલની ગાંઠોમાં રોગ હોય, તો ઘણી વખત પહેલાં chemotherapy આપીને ગાંઠ નાની કરાય છે — જેથી સ્તન બચાવવાની શક્યતા વધે.

આ ક્રમ stage અને biopsy ના receptor status પરથી નક્કી થાય છે, અને સારવાર શરૂ થાય તે પહેલાં સમજાવવામાં આવે છે. Chemotherapy medical oncologist આપે છે; surgeon શરૂઆતથી સાથે રહે છે, જેથી chemotherapy પછી ઓપરેશનનો plan તૈયાર હોય.

Oncoplastic surgery અને નવું સ્તન

Oncoplastic surgery માં cancer કાઢવાની સાથે બાકી પેશીને એવી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે કે સ્તનનો કુદરતી આકાર રહે. Mastectomy પછી નવું સ્તન implant થી અથવા સ્ત્રીના પોતાના શરીરની પેશીથી બનાવી શકાય છે — એ જ ઓપરેશનમાં કે મહિનાઓ પછી.

નાના સ્તનમાંથી ગાંઠ કાઢવાથી ખાડો પડી શકે છે. Oncoplastic technique થી એ ખાડો આજુબાજુની પેશી વડે ભરાય છે. આ માટે cancer ની આસપાસથી કાઢવાનો ભાગ ઓછો કરવામાં આવતો નથી — cancer પૂરું કાઢવું એ પહેલી શરત રહે છે.

નવું સ્તન ક્યારે અને કઈ રીતે બનાવવું, તે ઓપરેશન પહેલાં ચર્ચાય છે, કારણ કે તે ઓપરેશનના દિવસે શું કરવું તે બદલી નાખે છે. વિગત: Oncoplastic breast surgery and reconstruction (અંગ્રેજીમાં).

તમારી સારવારનો ક્રમ — પાંચ પગલાં

1
મુલાકાત નક્કી કરો. ફોન કરીને Apollo Hospital, Bhat માં ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્માની મુલાકાતનો સમય લો. Mammogram, sonography, biopsy રિપોર્ટ અને biopsy ની slides અને blocks હોય તો સાથે લાવો.
2
તપાસ અને સારવારનો plan. હાથથી તપાસ, રિપોર્ટ્સનું વાંચન, અને જરૂર હોય તો બાકીના scan. Tumour board માં ચર્ચા પછી પહેલાં ઓપરેશન કે પહેલાં chemotherapy — એ નક્કી થાય છે, અને તમને તથા પરિવારને સમજાવાય છે.
3
ઓપરેશન. ઓપરેશન પહેલાં લોહીની તપાસ અને anaesthesia ની તપાસ. ઓપરેશનના દિવસે general anaesthesia માં સ્તન અને બગલનું ઓપરેશન એક જ વખતમાં.
4
Hospital માં ટૂંકું રોકાણ. મોટાભાગની સ્ત્રીઓ થોડા દિવસમાં ઘરે જાય છે. Drain હોય તો તેની સંભાળ કેવી રીતે રાખવી, તે ઘરે જતાં પહેલાં શીખવાડાય છે.
5
Follow-up અને આગળની સારવાર. Histopathology રિપોર્ટ ઓપરેશન પછી થોડા દિવસમાં આવે છે; ક્યારે આવશે, તે ઘરે જતાં પહેલાં કહેવામાં આવે છે. એ રિપોર્ટ પરથી radiotherapy, chemotherapy કે hormone therapy ની જરૂર નક્કી થાય છે, અને આગળની નિયમિત તપાસનું સમયપત્રક બને છે.

ઓપરેશન પછી ઘરે — પહેલા થોડા અઠવાડિયા

મોટાભાગની સ્ત્રીઓ ઓપરેશન પછી થોડા દિવસમાં ઘરે જાય છે અને ધીમે ધીમે રોજનું કામ શરૂ કરે છે. ઘરે ત્રણ વાતનું ધ્યાન રાખવાનું છે: drain અને ઘાની સંભાળ, હાથની કસરત, અને histopathology રિપોર્ટ માટેની follow-up મુલાકાત.
  • Drain: નળીમાંથી રોજ કેટલું પ્રવાહી આવે છે, તે એક કાગળ પર લખતા રહો. પ્રવાહી ઓછું થાય ત્યારે drain OPD માં કાઢી નાખવામાં આવે છે.
  • ઘા: ઘા સૂકો અને ચોખ્ખો રાખો. નાહવાની છૂટ ક્યારથી છે, તે ઘરે જતાં પહેલાં કહેવામાં આવે છે.
  • હાથની કસરત: ઓપરેશનવાળી બાજુના હાથની હળવી કસરતો શીખવાડવામાં આવે છે. એ નિયમિત કરવાથી ખભો જકડાતો નથી. બગલની ગાંઠો કાઢી હોય તો એ હાથ પર ભારે વજન ઉપાડવાનું શરૂઆતમાં ટાળવું.
  • ક્યારે તરત ફોન કરવો: તાવ આવે, ઘા લાલ થાય કે તેમાંથી પરુ નીકળે, સ્તન કે બગલમાં અચાનક સોજો વધે, કે હાથ અચાનક ફૂલી જાય.

ઘણી સ્ત્રીઓને ઓપરેશન પછી શરીરના બદલાયેલા દેખાવની ચિંતા થાય છે, અને ઘણી વખત તે ઘરમાં કોઈને કહેતી નથી. આ સ્વાભાવિક છે. Mastectomy પછી કપડાંની અંદર પહેરી શકાય એવું breast prosthesis (કૃત્રિમ સ્તન) મળે છે, અને નવું સ્તન બનાવવાનો વિકલ્પ પછીથી પણ ચર્ચી શકાય છે. Follow-up મુલાકાતમાં આ વિશે પૂછવામાં સંકોચ ન રાખો.

ખર્ચ, વીમો અને દાખલ થવું

સ્તન કેન્સરના ઓપરેશનનો ખર્ચ દરેક દર્દી માટે જુદો હોય છે — કયું ઓપરેશન, બગલની કઈ સર્જરી, reconstruction છે કે નહીં, અને hospital માં કેટલા દિવસ, તેના પર આધાર રાખે છે. Stage નક્કી થાય તે પહેલાં આપેલો આંકડો અંદાજ જ હોય છે. દાખલ થતાં પહેલાં લેખિત estimate આપવામાં આવે છે.
  • Apollo Hospital, Bhat માં મોટાભાગની health insurance કંપનીઓ અને TPA દ્વારા cashless સારવારની સુવિધા છે; insurance desk pre-authorisation ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
  • CGHS અને corporate panel ના દર્દીઓ માટે પણ સુવિધા છે — દાખલ થતાં પહેલાં તમારું card અને referral લાવો.
  • દાખલ થતી વખતે લાવો: ઓળખપત્ર, insurance card કે policy ની કોપી, બધા રિપોર્ટ્સ અને scan, અને ચાલુ દવાઓની યાદી.
  • Blood thinner (લોહી પાતળું કરવાની દવા) લેતા હો તો મુલાકાતમાં જરૂર કહો — ઓપરેશન પહેલાં તે બંધ કરવી પડી શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા સવાલો

સ્તનમાં ગાંઠ છે, પણ દુખાવો નથી. તો પણ બતાવવું પડે?

હા. દુખાવો ન હોવો એ cancer ન હોવાની નિશાની નથી. દરેક નવી ગાંઠની તપાસ થવી જોઈએ — મોટાભાગે એક મુલાકાત, sonography કે mammogram, અને જરૂર પડે તો biopsy થી જવાબ મળી જાય છે.

Biopsy કરાવવાથી cancer ફેલાઈ નહીં જાય?

Biopsy નિદાનનો સ્વીકૃત અને જરૂરી ભાગ છે. તેના વગર ગાંઠનો પ્રકાર ખબર ન પડે, અને સાચો plan ન બને. Biopsy સામાન્ય રીતે OPD માં local anaesthesia માં થાય છે.

સ્તન બચાવીએ તો cancer પાછું આવવાનો ડર વધારે?

જે સ્ત્રીઓ માટે breast conservation યોગ્ય ગણાય છે, તેમના માટે તે સ્વીકૃત અને સલામત સારવાર છે — શરત એ છે કે ઓપરેશન પછી radiotherapy લેવાય. કોના માટે યોગ્ય છે, તે ગાંઠનું કદ, જગ્યા અને biopsy જોઈને જ કહી શકાય.

Mastectomy પછી નવું સ્તન બની શકે?

હા, ઘણી સ્ત્રીઓમાં. Implant થી કે પોતાની પેશીથી, એ જ ઓપરેશનમાં કે પછીથી. આ વિકલ્પ ઓપરેશન પહેલાં ચર્ચાય છે, કારણ કે તે ઓપરેશનનો plan બદલે છે.

ઓપરેશન પછી હાથમાં સોજો આવશે?

બગલની બધી ગાંઠો કાઢવામાં આવે ત્યારે હાથમાં સોજાનું જોખમ વધે છે. એટલે ગાંઠો સામાન્ય લાગે ત્યારે sentinel node biopsy થી ફક્ત પહેલી એક-બે ગાંઠો તપાસાય છે. ઓપરેશન પછી હાથની કસરતો શીખવાડાય છે.

અમદાવાદ બહારથી આવીએ છીએ. કેટલી વાર આવવું પડશે?

પહેલાં ફોન કરો — તમારી પાસે કયા રિપોર્ટ છે, તે જાણીને પહેલી મુલાકાતમાં શું થઈ શકશે તે કહી શકાય. બધા રિપોર્ટ સાથે લાવવાથી ફેરા ઓછા થાય છે.

ડૉ. સ્વપ્નિલ શર્મા ક્યાં જુએ છે અને ક્યાં ઓપરેશન કરે છે

Apollo Hospital International Ltd, Bhat — તપાસ અને ઓપરેશન
Plot No. 1A, GIDC Bhat, Industrial Estate, ગાંધીનગર, ગુજરાત 382428
Google Maps પર રસ્તો જુઓ
ફોન: +91 63555 64601 · WhatsApp

છેલ્લે અપડેટ: 4 ઑક્ટોબર 2026

પહેલી મુલાકાતમાં mammogram, sonography અને biopsy રિપોર્ટ સાથે લાવો. સમય નક્કી કરવા ફોન કરો. ફોન કરો +91 63555 64601 · WhatsApp પર પૂછો

Rate this page

Get health updates from our surgeons on WhatsApp

Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Robotic Cancer Surgery
Best robotic cancer surgery in Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.